Ahmet Vefik Paşa ve Bursa Osmanlı Tiyatrosu

    Osmanlı Devlet adamı Ahmet Vefik Paşa (1823-1891)’nın 1879 yılında Hüdavendigar Vilayeti Valiliğine atanarak Bursa’ya gelmesiyle yalnız Bursa için değil, ulusal tiyatromuz açısından da önemli sayılan bir aşama gerçekleşmiştir.

   Aynı yıllarda Tanzimat döneminin önemli tiyatrocularından Güllü Agop Osmanlı Tiyatrosu’ndan ayrılmış Thomas Fasulyeciyan ve bazı arkadaşları ile Bursa’ya gelerek Melek-zat bahçesinde temsiller vermiştir. Ahmet Fehim’in anılarından öğrendiğimize göre Ahmet Vefik Paşa Fasulyeciyan ve arkadaşlarını izledikten sonra onlara “Size tiyatro yaptıracağım, eserler vereceğim, kira vermeyeceksiniz, yalnız senede iki kez Gureba Hastanesi için oynayacaksınız.”der.
Ahmet Vefik Paşa’nın Bursa’da yaptırdığı bu tiyatro binasında ilk olarak 15 Eylül 1879’da Paşa’nın Moliere’den dilimize uyarladığı “Meraki” piyesi oynanmıştır.

    Seyircinin eğitimine yönelik kendine özgü pek çok davranışlar sergileyen Paşa, İstanbul dışında Anadolu’da kurulan ilk tiyatro olan “Bursa Osmanlı Tiyatrosu”nda seyirciyi Moliere’i hemen tüm oyunları ile tanıtmıştır. Bunlar içinde Savruk, İnfial-i Aşk, Dudu Kuşları, Kocalar Mektebi, Zor Nikah, Tartuffe, Adamcıl, Zoraki Tabib, Meraki gibi pek çok uyarlamaları vardır.
 
    O güne kadar tiyatro seyretmenin gereklerini bilmeyen seyirciye bu işi öğretmek yine Ahmet Vefik Paşa’nın üzerine düşen bir görevdi. Bu yolda halkı tiyatroya alıştırmak, beklentilerini doğru ve güzel olana çevirmek, seçici olmasını sağlamak; bütün bunların yanında tiyatro görgüsünü, oyun seyretme ahlakını, bir tiyatroda nelerin yapılıp nelerin yapılmayacağını da öğretmek gerekiyordu.

   1882 yılını Ekim ayı geldiğinde artık Ahmet Vefik Paşa Bursa Valisi değildi. Seyirciye her zaman iyiyi, güzeli ve doğruyu göstererek onu tiyatroya alıştırmış, bu çağdaş ve ilerici insan II. Abdülhamit tarafından görevinden alınmıştır.

   Ahmet Vefik Paşa Bursa’da bir tiyatro seyircisi yetiştirmiş, bir tiyatro binası kurmuş, Türk Tiyatrosuna bir çok yeni eser kazandırmış ve bütün bunlardan başka Feraizcizade Mehmet Şakir Efendi, Metin And’ın deyimiyle bir Tanzimat Molieriydi. Zavallı Gilbert, Yahudi bir Mahkumun Zevcesi, İnatçı yahut Çöpçatan, Evhami, İcba-ı Gurur yahut İnkılab-ı Muhabbet, Kırk Yalan Köse, Yalan Tükendi, Teehhül Yahut İlk Göz Ağrısı adlı eserleri Türk Tiyatrosuna kazandıran önemli bir yazarımızdır. Bunlardan başka gazete ve dergiciliği ile dil üzerine yaptığı çalışmalar onun önemini daha da arttırmaktadır.
 

  Cumhuriyet Döneminde Bursa'da Tiyatro

   Cumhuriyet Döneminin ilk yıllarında Bursa’da tiyatro yaşamı bir durgunluğa girmişti. Ara sıra İstanbul ya da Ankara’dan turneye çıkan tiyatro toplulukları bu durgunluğu gidermeye çalışmışlardır.

   1924 yılında ilk Türk kadın oyuncu Afife Jale’nin Bursa’da sahneye çıkması engellenmişti. Daha sonra gerekli izin alınmış ve Afife Jale 1 Haziran 1924’te Milli Tiyatro’da, “Sekizinci” adlı piyes ile sahneye çıkmıştır.
 

   I. HALKEVİ TİYATROSU

   1930’lu yıllarda açılan halkevleri dönemi Bursa’da gerekli ortamı hazırlamış ve tiyatro yaşamını bir anlamda yeniden canlandırmıştır. 12 Mart 1932’de Bursa Halkevi’nin, Temsil Komitesi çalışmalarına başlamıştır. Bu dönemde yapılan tiyatro çalışmaları hakkında yeterli bilgiye sahip değiliz. Halkevinin sahip olduğu arşiv ve kütüphaneler dağıtılıp ortadan kaldırılınca bu çalışmalar hakkındaki bilgiler de yok olmuştur.

 
    II.HALKEVİ TİYATROSU-ODA TİYATROSU

   1961’de hükümet Halkevlerinin yeniden açılmasına karar verir. 20 Ağustos 1961’de Bursa Oda Tiyatrosu Aykut Sözeri’nin yönettiği Harp Sahası (E. O’Neill) adlı oyunla perdelerini açmıştır. İkinci döneminde ise Oda Tiyatrosu Perdelerini A.Çehov’un Teklif ve A.Salacru’dan Margarita adlı oyunu ile açmıştır. Oda Tiyatrosu sahne çalışmalarını sürdürüken, Yalçın Kaya başkanlığında tiyatro kursları da düzenlenmiştir.1968 yılına kadar Bursa Oda Tiyatrosu Sırça Kümes, Kapılar, Ay Doğarken, Yaşadığımız Devir, Yabancı (Bu oyunla O.D.T.Ü Şenliğine katılmışlardır.) İçerdekiler, Bir Delinin Hatıra Defteri, Çürük Elma, Sultan Gelin, Pembe Kadın, Kargalar Okulu adlı oyunlar oynanmıştır.